پرش به محتوا 
اسکار ماموپلاستی بخشی اجتناب‌ناپذیر از جراحی کوچک‌کردن یا فرم‌دهی سینه است، اما ظاهر آن از زمان عمل تا ماه‌های بعد تغییر می‌کند. محل برش، کشش واردشده به پوست، ژنتیک، رنگ پوست، مصرف دخانیات و مراقبت از زخم بر روند ترمیم اثر دارند. هدف مراقبت پس از عمل حذف کامل اسکار نیست؛ بلکه کمک به بسته‌شدن ایمن زخم، کاهش التهاب طولانی و تشخیص زودهنگام نشانه‌های غیرعادی است.
محل اسکار ماموپلاستی به چه عواملی وابسته است؟
در ماموپلاستی، جراح برای برداشت پوست و بافت اضافی و شکل‌دهی دوباره سینه از الگوهای برش متفاوت استفاده می‌کند. مقدار افتادگی، حجم بافت، موقعیت هاله و طرح جراحی محل خطوط باقی‌مانده را تعیین می‌کنند.
برش دور هاله
بخشی از اسکار ممکن است در مرز پوست و هاله قرار گیرد. تفاوت رنگ این دو بخش می‌تواند خط را کمتر نمایان کند، ولی کشش زیاد یا اختلال ترمیم ممکن است باعث پهن‌شدن آن شود.
برش عمودی
این خط از پایین هاله به سمت چین زیر سینه امتداد دارد. در ماه‌های نخست ممکن است قرمز یا برجسته باشد و سپس با بلوغ اسکار نرم‌تر و کم‌رنگ‌تر شود.
برش افقی در چین سینه
در روش‌هایی که برداشت بافت بیشتری لازم است، برش افقی نیز در چین زیر سینه قرار می‌گیرد. رطوبت، اصطکاک لباس و فشار سوتین می‌تواند مراقبت از این ناحیه را حساس‌تر کند.
اسکار ماموپلاستی چه مراحلی را طی می‌کند؟
ترمیم زخم یک فرایند چندمرحله‌ای است. ظاهر پررنگ یا سفت اسکار در شروع لزوماً به معنای نتیجه نهایی نیست و قضاوت زودهنگام می‌تواند نگرانی بی‌دلیل به‌وجود آورد.
مرحله بسته‌شدن زخم
در روزها و هفته‌های نخست، تمرکز اصلی بر اتصال لبه‌های زخم و پیشگیری از آلودگی است. برش ممکن است قرمز، حساس و کمی برجسته باشد. پانسمان، شست‌وشو و زمان حمام باید دقیقاً بر پایه دستور جراح باشد.
هرگونه دست‌کاری دلمه، استفاده خودسرانه از کرم یا کشیدن چسب بدون آموزش می‌تواند به سطح زخم آسیب بزند. تا زمانی که برش کاملاً بسته نشده، مصرف فرآورده‌های اسکار نیز باید با اجازه جراح باشد.
مرحله ساخت بافت تازه
پس از بسته‌شدن زخم، بدن رشته‌های کلاژن را برای استحکام ناحیه مرتب می‌کند. اسکار در این دوره ممکن است قرمزتر، سفت‌تر یا همراه با خارش باشد. این تغییرات اغلب بخشی از ترمیم‌اند، ولی درد رو به افزایش یا ترشح طبیعی نیست.
مرحله بلوغ اسکار
با گذشت زمان، رنگ و برجستگی اسکار کاهش می‌یابد. این مرحله می‌تواند چندین ماه ادامه داشته باشد و سرعت آن میان افراد تفاوت دارد. ظاهر اسکار در هفته‌های نخست معیار نتیجه نهایی نیست؛ بهتر است تغییر رنگ، ضخامت و برجستگی آن در ویزیت‌های پیگیری ارزیابی شود.
چه عواملی اسکار را پررنگ‌تر می‌کنند؟
کیفیت اسکار فقط به مهارت جراح وابسته نیست. ویژگی پوست و اتفاق‌های دوره نقاهت نیز می‌توانند ظاهر خط جراحی را تغییر دهند.
کشش روی برش
حرکت شدید بازو، بلندکردن بار یا بازگشت زودهنگام به ورزش می‌تواند کشش بیشتری به خطوط عمودی و افقی وارد کند. این فشار خطر بازشدن زخم یا پهن‌شدن اسکار را افزایش می‌دهد.
مصرف دخانیات
نیکوتین خون‌رسانی پوست را کاهش می‌دهد و با تأخیر ترمیم و آسیب لبه‌های زخم ارتباط دارد. قطع مصرف باید بر پایه بازه‌ای باشد که جراح پیش و پس از عمل تعیین می‌کند.
سابقه اسکار برجسته
افرادی که سابقه کلوئید یا اسکار هیپرتروفیک دارند باید این موضوع را پیش از جراحی اعلام کنند. اسکار هیپرتروفیک در محدوده برش برجسته می‌ماند، درحالی‌که کلوئید می‌تواند از مرز زخم فراتر رود.
عفونت یا بازشدن زخم
عفونت، تجمع مایع و بازشدن بخشی از برش می‌تواند ترمیم را طولانی کند و اسکار واضح‌تری بر جا بگذارد. قرمزی رو به گسترش، گرمی، بوی غیرعادی یا ترشح چرکی باید بررسی شود.
مراقبت از جای بخیه ماموپلاستی
مراقبت درست باید با مرحله ترمیم هماهنگ باشد. توصیه‌ای که برای اسکار کاملاً بسته کاربرد دارد، شاید برای زخم تازه زیان‌آور باشد.
تمیز و خشک نگه‌داشتن برش
پانسمان فقط طبق آموزش تیم جراحی تعویض شود. قرارگرفتن طولانی در آب، استفاده از الکل یا مواد محرک و مالش شدید می‌تواند پوست تازه را آسیب‌پذیر کند.
دستورهای پیش از عمل نیز بر ترمیم اثر دارند. مرور دستورهای لازم پیش از ماموپلاستی به آماده‌سازی دارویی و سبک زندگی کمک می‌کند.
سوتین طبی و کاهش کشش
سوتین طبی باید حمایت کافی داشته باشد، ولی نباید بر محل برش فشار نقطه‌ای وارد کند. تاخوردگی لبه لباس روی چین زیر سینه یا هاله می‌تواند سبب سایش و التهاب شود.
سیلیکون پس از بسته‌شدن کامل زخم
ژل یا ورق سیلیکونی از روش‌های رایج برای کنترل اسکار برجسته است. سیلیکون با حفظ رطوبت سطحی و کاهش التهاب می‌تواند به نرم‌ترشدن اسکار کمک کند. اثر این مراقبت تدریجی است و میزان پاسخ میان افراد تفاوت دارد؛ بنابراین، نباید انتظار محوشدن کامل خط جراحی را داشت.
شروع، مدت و نوع محصول باید از جراح پرسیده شود. سیلیکون نباید روی زخم باز، ترشح‌دار یا عفونی قرار گیرد.
محافظت در برابر نور
نور فرابنفش می‌تواند تیرگی اسکار تازه را بیشتر کند. پوشاندن ناحیه و استفاده از ضدآفتاب پس از بسته‌شدن زخم و با نظر پزشک، به کنترل تفاوت رنگ کمک می‌کند.
جدول مراحل مراقبت از اسکار
| مرحله | تمرکز مراقبت | کاری که نباید خودسرانه انجام شود |
|---|---|---|
| زخم تازه | پانسمان و پاکیزگی طبق دستور | کرم، سیلیکون یا ماساژ |
| پس از بسته‌شدن زخم | کاهش کشش و بررسی التهاب | ورزش سنگین و مالش شدید |
| بلوغ اسکار | سیلیکون یا درمان تجویزی | لیزر و تزریق بدون معاینه |
| اسکار غیرعادی | ارزیابی جراح | درمان خانگی و دست‌کاری |
چه زمانی اسکار باید معاینه شود؟
اسکار دردناک و رو به گسترش، خارش شدید، برجستگی پیشرونده، ترشح، بازشدن زخم، تیرگی غیرمعمول یا تفاوت واضح میان دو سمت نیاز به بررسی دارد. درمان بر پایه علت می‌تواند شامل مراقبت موضعی، سیلیکون، تزریق دارو، لیزر یا اصلاح جراحی باشد.
تغییر حس نوک سینه نیز موضوعی جدا از اسکار است و در مقاله تأثیر ماموپلاستی بر حس نوک سینه شرح داده شده است.
پرسش و پاسخ متداول
آیا اسکار ماموپلاستی کاملاً محو می‌شود؟
خیر. هر برش جراحی اسکار باقی می‌گذارد، ولی رنگ و برجستگی آن معمولاً طی فرایند بلوغ کاهش می‌یابد.
ژل سیلیکون را از چه زمانی می‌توان شروع کرد؟
پس از بسته‌شدن کامل زخم و با اجازه جراح. استفاده روی زخم باز یا ترشح‌دار توصیه نمی‌شود.
آیا ماساژ اسکار ضروری است؟
ماساژ برای همه بیماران و تمام مراحل یکسان نیست. زمان، فشار و شیوه آن باید از جراح پرسیده شود.
اسکار برجسته همیشه کلوئید است؟
خیر. اسکار هیپرتروفیک در مرز برش باقی می‌ماند، ولی کلوئید از محدوده زخم فراتر می‌رود. تشخیص آن‌ها با معاینه است.
نتیجه‌گیری
ترمیم اسکار ماموپلاستی چندین ماه ادامه دارد و ظاهر قرمز یا سفت ماه‌های نخست لزوماً پایدار نیست. پاکیزگی زخم، کاهش کشش، استفاده درست از سوتین طبی، پرهیز از دخانیات و مصرف سیلیکون پس از بسته‌شدن کامل برش از پایه‌های مراقبت‌اند. درد رو به افزایش، ترشح، بازشدن زخم یا برجستگی پیشرونده باید با جراح در میان گذاشته شود.
